Het edelhert is een echte reus in het bos
In de bossen van Europa en ook in Nederland valt het edelhert op door zijn grootte. Een volwassen mannetje, ook wel een hert genoemd, kan schofthoogtes van ongeveer 1 meter 40 bereiken. Dat is veel hoger dan bijvoorbeeld een ree, die maar tot ongeveer 90 centimeter komt. Een vrouwtje, een hinde, is iets kleiner. Het lichaam van een edelhert is lang en gespierd. Met hun grote poten en sterke rug zijn ze gemaakt om lange afstanden af te leggen. Deze dieren kunnen snel rennen als dat nodig is. Geregeld springen ze sierlijk over boomstammen en sloten heen. Ze hebben een roodbruine vacht in de zomer, die in de winter grijsbruin wordt om beter op te gaan in hun omgeving. Dit helpt om niet snel gezien te worden door roofdieren.
Het gewei wisselt ieder jaar
Een opvallende eigenschap van het edelhert is zijn gewei. Alleen de mannetjes dragen zo’n groot, vertakt gewei op hun kop. Dit gewei groeit elk jaar opnieuw. In het begin van het jaar laat het hert zijn oude gewei vallen. Daarna groeit er een nieuw exemplaar, dat iedere zomer groter en indrukwekkender wordt. Het heeft vaak veel punten, soms wel meer dan tien. Hoe ouder een hert, hoe meer vertakkingen het gewei meestal heeft. Mannetjes gebruiken het gewei niet alleen om indruk te maken, maar ook om te vechten met andere herten. Vooral in de bronsttijd, als mannetjes strijden om de aandacht van de vrouwtjes, hoor je het harde gekletter van de geweien tegen elkaar.
Burlen en bronst: spannend paringsgedrag in de herfst
Ieder najaar begint de spannende paartijd voor het edelhert: de bronst. Dit duurt van ongeveer half september tot begin oktober. In deze periode laten mannetjes van zich horen door luid te burlen. Dat is een diep en ver dragend geluid waarmee ze hun kracht laten blijken aan de concurrentie en de hinden. Tijdens de bronst is het bos gevuld met deze oergeluiden. De herten moeten veel energie stoppen in het vechten met andere mannetjes en het maken van indruk op de vrouwtjes. Het gebeurt soms dat een dominante man zo veel energie verliest dat hij na de bronst flink is afgevallen en moe is. Naast het geluid spelen ook gevechten een rol. De winnaars mogen met de meeste hinden paren, wat zorgt voor gezonde en sterke jongen het jaar erop.
Leven in groepen en hun rol in de natuur
Gedurende het grootste deel van het jaar leeft het edelhert in groepen. De hinden en hun kalveren vormen aparte groepen, net als de jonge en volwassen mannetjes. Deze manier van samenleven zorgt voor veiligheid en het delen van kennis, zoals het vinden van voedsel of gevaarlijke plekken. De dieren grazen vooral op gras, bladeren en soms schors van bomen. Ze helpen zo het bos gezond te houden, want door te grazen ontstaat er ruimte voor nieuwe planten. Edelherten zijn ook belangrijk voor andere dieren: roofvogels en vossen profiteren bijvoorbeeld van resten vlees wanneer er eens een hert sterft in het bos. Door hun gegraas en beweging zorgen ze zelfs dat zaden zich verspreiden, waardoor nieuwe struiken en bomen kunnen groeien.
Verrassende weetjes over het edelhert
Een hert kan met gemak meer dan 30 kilometer per uur rennen en springt tot wel 2 meter hoog. Tijdens hun eerste levensmaanden hebben jonge kalveren witte vlekken op hun vacht, zodat ze minder opvallen in het gras en tussen de struiken. Edelherten gebruiken hun scherpe reuk en goede gehoor om roofdieren of mensen op afstand te ruiken en horen aankomen. Het zijn schemerdieren, wat betekent dat ze vooral actief zijn in de vroege ochtend en in de avond. Een leuk detail: het bekende Disneyfiguur Bambi is in het echte leven geen edelhert, maar een witstaart hert uit Amerika. Toch denken veel mensen bij herten meteen aan deze grote soort uit Europa.
Meest gestelde vragen over edelhert weetjes
-
Hoe oud kan een edelhert worden?
Een edelhert kan in het wild ongeveer 15 jaar oud worden. In dierentuinen halen sommige dieren zelfs 20 jaar, omdat ze daar geen natuurlijke vijanden hebben en altijd genoeg te eten krijgen.
-
Wanneer verliest een edelhert zijn gewei?
Het gewei van een mannetje valt ieder voorjaar af. Daarna groeit er een nieuw gewei, dat tegen de zomer volledig uitgegroeid is.
-
Waar kun je in Nederland edelherten zien?
In Nederland leven edelherten vooral op de Veluwe, maar je kunt ze bijvoorbeeld ook tegenkomen in het Oostvaardersplassen-gebied en in Limburgse bossen.
-
Wat eet een edelhert het liefst?
Edelherten eten graag gras, jonge scheuten, bladeren en soms vruchten. In de winter knabbelen ze ook wel aan boomschors als er weinig ander voedsel is.
-
Waarom maken edelherten zo’n hard geluid in de herfst?
Het harde geluid, ook wel burlen genoemd, dient om indruk te maken op vrouwtjes en om rivalen te waarschuwen tijdens de paartijd in de herfst.
