Een thermometer is een apparaat dat iedereen kent, maar waar weinig mensen echt bij stilstaan. Je gebruikt het om koorts te meten bij een ziek kind, om te checken of het vlees goed gaar is of om buiten de temperatuur te lezen. Toch zit er veel meer achter dit kleine instrument dan je misschien denkt. Van oude kwikbuisjes tot moderne digitale meters, de geschiedenis en werking zijn verrassend interessant.
Hoe een thermometer de temperatuur meet
Het meten van temperatuur draait om één simpel principe: stoffen zetten uit als ze warmer worden en krimpen als ze afkoelen. Vroeger werd daarvoor kwik gebruikt in een glazen buisje. Het kwik steeg naarmate het warmer werd en gaf zo de temperatuur aan op een schaalverdeling. Tegenwoordig zijn kwikthermometers in de meeste landen verboden vanwege de giftigheid van kwik. In moderne meetapparaten wordt vaak een elektronische sensor gebruikt, zoals een thermistor of een infraroodsensor. Deze sensoren zetten temperatuurverandering om in een elektrisch signaal, dat je dan als getal op een schermpje ziet. Dat maakt digitale meters snel, nauwkeurig en veilig in gebruik.
De verschillende soorten en waarvoor je ze gebruikt
Er bestaat een groot verschil tussen de soorten meetinstrumenten die beschikbaar zijn. Een oorthermometer meet de temperatuur via infraroodstraling in de gehoorgang en geeft binnen een seconde een resultaat. Dat is handig bij jonge kinderen die niet stil kunnen zitten. Een rectale meting wordt nog altijd gezien als de meest betrouwbare methode bij baby’s jonger dan drie maanden. Dan heb je ook de voorhoofdsmeter, die je langs het voorhoofd haalt. Deze is snel maar iets minder nauwkeurig dan een oor of rectale meting. Voor in de keuken gebruik je een vleesthermometer of suikerthermometer, speciaal ontworpen voor hoge temperaturen. En voor buiten kennen we de klassieke min en maxmeter, die de laagste en hoogste temperatuur van de dag bijhoudt. Elk type past bij een specifiek doel, dus het loont om te bedenken waarvoor je er één nodig hebt voordat je er één koopt.
Koorts meten: wanneer moet je je zorgen maken
Bij een volwassene spreek je van koorts als de lichaamstemperatuur boven de 38 graden Celsius uitkomt. Bij kinderen ligt die grens ook rond de 38 graden, maar de situatie vraagt dan om meer aandacht. Bij baby’s onder de drie maanden is al een temperatuur van 38 graden of hoger een reden om direct contact op te nemen met een arts. Een temperatuur boven de 39 graden wordt gezien als hoge koorts en bij meer dan 40 graden is direct medisch contact nodig. De lichaamstemperatuur varieert overigens door de dag heen. Vroeg in de ochtend is de temperatuur het laagst, tegen het einde van de middag het hoogst. Dat verschil kan oplopen tot bijna een graad. Wanneer je koorts meet, is het goed om dit in gedachten te houden zodat je de uitslag juist interpreteert.
De thermometer buiten huis: weer en wetenschap
Buiten gebruik je een buitenthermometer om de luchttemperatuur bij te houden. Weersstations meten dit op een gestandaardiseerde manier: de sensor hangt op 1,5 meter hoogte in de schaduw, beschermd tegen wind en neerslag. Dat is waarom de temperatuur die een weersite meldt soms anders voelt dan wat jij buiten ervaart. De gevoelstemperatuur hangt af van wind, vochtigheid en zonnestraling, terwijl een meetstation puur de luchttemperatuur registreert. In de wetenschap wordt temperatuur ook gemeten in Kelvin, een schaal die begint bij het absolute nulpunt: min 273,15 graden Celsius. Op dat punt beweegt geen enkel deeltje meer. Voor dagelijks gebruik is Celsius de standaard in Nederland en het grootste deel van Europa, terwijl de Verenigde Staten nog werken met Fahrenheit.
Veelgestelde vragen
Wat is een normale lichaamstemperatuur bij volwassenen?
De normale lichaamstemperatuur bij volwassenen ligt tussen de 36,5 en 37,5 graden Celsius. Dit kan licht verschillen per persoon en per moment van de dag. Een temperatuur boven de 38 graden wordt gezien als koorts.
Welke meetmethode geeft het meest betrouwbare resultaat bij een kind?
Bij baby’s onder de drie maanden geeft een rectale meting het meest betrouwbare resultaat. Bij oudere kinderen is een oormeting goed bruikbaar, mits het apparaat correct wordt geplaatst. Een voorhoofdsmeting is handig maar iets minder nauwkeurig.
Hoe bewaar je een thermometer goed?
Een meetapparaat bewaar je het best op een droge plek, uit de buurt van direct zonlicht en extreme temperaturen. Na gebruik reinig je het oppervlak dat huidcontact heeft gemaakt met een desinfecterende doek. Bewaar het apparaat in de bijgeleverde hoes als die aanwezig is, zodat het niet beschadigt.
Wat is het verschil tussen Celsius en Fahrenheit?
Celsius en Fahrenheit zijn twee verschillende schalen om temperatuur uit te drukken. Water kookt op 100 graden Celsius en op 212 graden Fahrenheit. Het vriespunt van water is 0 graden Celsius en 32 graden Fahrenheit. In Nederland en vrijwel heel Europa gebruiken we de Celsiusschaal.
